گفت وگو با عوامل مشهدی برنامه تلویزیونی «نهج انسان» | روایتی از کارکرد نهج البلاغه در زندگی امروز

به گزارش شهرآرانیوز؛ در سال‌های اخیر، برنامه‌های گفتمانی و اندیشه محور بار دیگر جای خود را در فهرست برنامه‌های رسانه ملی باز کرده‌اند؛ برنامه‌هایی که به جای روایت‌های تک سویه، بر گفت‌و‌گو، شنیدن صدا‌های متنوع و مواجهه زنده با مسائل فکری و اجتماعی تکیه دارند. 

در این میان، مشهد به عنوان یکی از کانون‌های تاریخی مهم گفت‌و‌گو در ایران، ظرفیتی از یاد رفته، اما تعیین کننده برای تولید چنین برنامه‌هایی دارد؛ ظرفیتی که ریشه در سنت علمی، دینی و فرهنگی این شهر و جایگاه آن در شکل گیری مناظره‌ها و گفت‌و‌گو‌های اندیشه‌ای از دوره امام رضا (ع) تا امروز دارد. 

مشهد، نه تنها شهر زیارت، بلکه در طول تاریخ، میزبان فیلسوفان، متکلمان و فقها بوده است؛ شهری که گفت‌و‌گو در آن، یک «امر طبیعی» و نه یک اتفاق نمایشی، تلقی می‌شده است. همین پیشینه، امروز می‌تواند پشتوانه‌ای جدی برای تولید برنامه‌های تلویزیونی گفتمانی باشد؛ برنامه‌هایی که به دنبال پیوند میان متون کلاسیک اندیشه اسلامی و مسائل زیست امروز جامعه هستند. 

در همین چارچوب، برنامه تلویزیونی «نهج انسان»، به تهیه کنندگی و کارگردانی مسعود زارعیان، تازه‌ترین نمونه از این رویکرد است؛ برنامه‌ای که با محوریت کتاب نهج البلاغه و با تکیه بر گفت وگوی زنده، حضور مخاطب و نگاه‌های متنوع کارشناسی، در مشهد تولید شده و قرار است در ماه مبارک رمضان روی آنتن برود.

«نهج انسان» با ۲۵قسمت؛ در آستانه پخش رمضانی

تهیه کننده و کارگردان برنامه «نهج انسان»، از پایان مراحل ضبط این مجموعه و آماده سازی آن برای پخش در ماه مبارک رمضان خبر داد و گفت: این برنامه که با محوریت کتاب نهج البلاغه تولید شده است، درقالب ۲۰ تا ۲۵قسمت و به احتمال زیاد به صورت یک روزدرمیان روی آنتن خواهد رفت.

مسعود زارعیان در گفت‌و‌گو با شهرآرا درباره جزئیات تولید و زمان پخش برنامه اظهار کرد: طراحی و پیش تولید این پروژه حدود دو ماه به طول انجامید و دراین مدت، با تشکیل اتاق فکر و همراهی جمعی از دوستان در آستان قدس رضوی، تلاش کردیم به نگاهی متفاوت و چندلایه درباره نهج البلاغه برسیم.

تولید در استودیویی خارج از حرم با رویکرد تعاملی

وی با اشاره به محل ضبط برنامه افزود: در ابتدا قرار بود برنامه در حرم مطهر رضوی ضبط شود، اما باتوجه به محدودیت‌های محیطی حرم، تصمیم گرفتیم با طراحی یک استودیوی کامل در خارج از حرم، فضایی ایجاد کنیم که امکان حضور مخاطب و شکل گیری یک موقعیت تعاملی فراهم شود.

این نوع حضور و مشارکت مخاطب، تجربه‌ای است که دست کم در برنامه‌های مرتبط با نهج البلاغه و مباحث دینی، کمتر شاهد آن بوده‌ایم. تلاش ما این بوده است که برنامه‌ای شسته ورفته، دقیق و در شأن مخاطب تولید شود.

از خطبه‌ها و حکمت‌ها تا گفت وگوی زنده

تهیه کننده «نهج انسان»، با بیان اینکه این برنامه ساختاری ترکیبی دارد، گفت: بخش‌هایی از برنامه مستقیم به خطبه‌ها و حکمت‌های نهج البلاغه می‌پردازد. امروز دهمین روز ضبط را پشت سر می‌گذاریم و براساس نظر گروه مشاوران، تولید برنامه بین ۲۰ تا ۲۵قسمت نهایی خواهد شد و درمجموع، حدود پانزده میهمان در این مجموعه حضور دارند و پیش بینی ما تولید ۲۵قسمت است.

زارعیان درباره پلتفرم پخش برنامه توضیح داد: پلتفرم پخش هنوز به طور قطعی مشخص نشده است، اما با چند شبکه گفت‌و‌گو‌هایی کرده‌ایم و تأییدات اولیه نیز دریافت شده است. جزئیات مربوط به ساعت پخش و شبکه نهایی، پس از نهایی شدن اعلام خواهد شد.

مشهد؛ شهر گفت وگوست

کارگردان برنامه «نهج انسان» در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به بستر فرهنگی مشهد گفت: مشهد امروز به محل گفت‌و‌گو تبدیل شده است و این یک امر اتفاقی نیست. به لحاظ تاریخی نیز مشهد همواره شهر گفت‌و‌گو بوده است. می‌توان گفت علی بن موسی الرضا (ع) پایه‌های گفت‌و‌گو را در این منطقه از جهان بنا نهادند؛ جایی که اندیشمندان، نمایندگان ادیان و مکاتب مختلف، با زبان‌ها و دیدگاه‌های گوناگون، به گفت‌و‌گو دعوت می‌شدند.

وی ادامه داد: اگر گفت‌و‌گو شکل نگیرد، پیامد‌های آن را باید در کف خیابان دید. وقتی به جوان و مردم فرصت شنیده شدن داده نشود، نتیجه اش در جامعه بروز می‌کند. جوان نیاز دارد شنیده شود. زارعیان با تأکید بر پیشینه فکری مشهد گفت: این شهر همواره میزبان فیلسوفان، متکلمان، اندیشمندان و صاحبان مختلف فکری بوده است؛ افرادی که درکنار یکدیگر بحث می‌کردند و همین گفت وگوها، باعث دوام و هم زیستی آنان می‌شد. مشهد، شهر گفت وگوست و این قابلیت هنوز در آن وجود دارد؛ فقط باید از آن استفاده کرد.

در ادامه حتما بخوانید حضور عباس موزون در برنامه محفل شبکه سه | چرا زندگی پس از زندگی پخش نمی‌شود؟ + فیلم

«نهج انسان» به معنای راه و روش انسان است

علی الهی خراسانی، دکتری فقه و مبانی حقوق و عضو علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، با تشریح شکل گیری برنامه «نهج انسان» گفت: نام این برنامه از ابتدا با این نگاه انتخاب شد که نهج البلاغه صرفا یک کتاب حدیثی گردآوری شده و محدود به محافل علمی نیست، بلکه اگر درست خوانده و فهم شود، می‌تواند راهنما و سبک زندگی انسان معاصر باشد. بر همین اساس، «نهج انسان» به معنای راه و روش انسان، با هدف معرفی مضامین نهج البلاغه و کاربردی کردن آن در زندگی امروز طراحی شد.

مجری برنامه تلویزیونی «نهج انسان» افزود: باور ما این است که کلمات امیرالمؤمنین (ع) ظرفیت آن را دارد که در ساحت‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی انسان امروز به کار گرفته شود. از همین رو، مجموعه‌ای از گفت‌و‌گو با استادان و پژوهشگران تدارک دیده شد تا این مفاهیم از زبان متخصصان، برای مخاطب امروز تبیین شود و بتواند اثرگذاری خود را در دوران معاصر داشته باشد.

الهی خراسانی با اشاره به زمان پخش این برنامه اظهار کرد: ماه مبارک رمضان به عنوان زمان پخش «نهج انسان» انتخاب شد؛ ماهی که ماه قرآن، توجه به خداوند و یادآور مناسبت‌های بزرگی همچون شهادت امیرالمؤمنین (ع) است. در این ماه، محبان و شیعیان حضرت علی (ع) توجه ویژه تری به سیره و کلام ایشان دارند و ما تلاش کردیم در این فرصت محدود، با استادان برجسته و پژوهشگران توانمند گفت‌و‌گو کنیم تا برنامه‌ای درخور نام و یاد آن حضرت به مخاطبان ارائه شود.

مشهد؛ زیست بوم گفت‌و‌گو‌های فکری و فرهنگی

پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر جایگاه مشهد در شکل گیری جریان‌های فکری گفت: شهر مشهد سال هاست که محل گفت‌و‌گو‌ها و گفتمان‌های متنوع علمی و فرهنگی بوده است و رسانه، به ویژه تلویزیون، می‌تواند بستر مناسبی برای بازنمایی این تنوع فراهم کند.

مشهد، به خصوص در صد سال اخیر، محل رفت وآمد و ظهور جریان‌های مختلف فکری بوده است؛ از حلقه‌های ادبی و شاعران برجسته‌ای، چون مهدی اخوان ثالث گرفته تا متفکرانی مانند استاد محمدرضا حکیمی و چهره‌های اثرگذار در حوزه علمیه. به گفته او، وجود بزرگانی از گذشته تابه حال در این خطه، خود محور گفت‌و‌گو و حتی فرصتی برای رسانه تصویری برای پرداختن به این شخصیت هاست. 

وی ادامه داد: زیست بوم خراسان که مهد تمدن ایران به شمار می‌رود، ذاتا متکثر است و این تنوع را طلب می‌کند. هرچه بتوانیم این جریان‌ها را بهتر معرفی و فضای گفت‌و‌گو میان آن‌ها را فراهم کنیم و اجازه دهیم همه جریان‌های فرهنگی و ادبی دغدغه مندِ فرهنگ ایرانی اسلامی دیده شوند، جامعه ایران بیشتر با ظرفیت‌های علمی و فرهنگی این شهر آشنا خواهد شد.

گفت وگویی نیمه تخصصی با حضور مخاطب

الهی خراسانی با اشاره به ساختار برنامه «نهج انسان» گفت: این برنامه، ماهیتی نیمه تخصصی و نیمه عمومی دارد و حرکت در این مرز، کار ساده‌ای نیست؛ به همین دلیل، از طیف متنوعی از استادان دعوت کردیم؛ از مترجمان نهج البلاغه و نسخه شناسان تا پژوهشگران حوزه فلسفه، استادان علوم سیاسی و متخصصان مباحث کلامی و اعتقادی از دانشگاه و حوزه علمیه.

وی افزود: در این برنامه تلاش شد سبک گفت‌و‌گو تغییر کند. برخلاف ساختار رایج که گفت‌و‌گو صرفا بین میزبان و میهمان شکل می‌گیرد، ما در سالن شهر کتاب مشهد و با همراهی این مجموعه، از دانشجویان، طلاب و عموم مردم دعوت کردیم تا به گفت‌و‌گو گوش دهند و فعالانه مشارکت کنند.

در ادامه حتما بخوانید برنامه «ترمه» میزبان سریال‌سازان رمضانی می‌شود + زمان پخش

پرسش آزاد؛ به تأسی از سیره امیرالمؤمنین (ع)

استاد حوزه و دانشگاه کشورمان ادامه داد: حدود یک سوم تا نیمی از زمان برنامه به پرسش و پاسخ حضار اختصاص یافت؛ نه به صورت صوری، بلکه به گونه‌ای که مخاطبان بتوانند بدون لکنت و با آرامش، سؤالات خود را مطرح کنند؛ همان گونه که حضرت علی (ع) ما را به پرسش آزادانه و شجاعانه دعوت کرده‌اند. میهمانان برنامه نیز بادقت و عمق علمی به این پرسش‌ها پاسخ دادند.

الهی خراسانی با اشاره به محور‌های محتوایی برنامه گفت: تلاش کردیم مباحثی متناسب با مسائل روز جامعه در گفت‌و‌گو‌ها گنجانده شود؛ از موضوع خانواده و تربیت فرزند گرفته تا مسائل اجتماعی و حتی اقتضائات دوران معاصر؛ موضوعاتی مانند نقش مردم در حکمرانی، عدالت، انسجام گروه‌های اجتماعی، آسیب شناسی جامعه دینی، مبارزه امیرالمؤمنین (ع) با دنیاپرستی و همچنین مباحث تربیتی و رابطه والدین و فرزندان، جزو سرفصل‌هایی بود که در برنامه به آن‌ها پرداخته شد.

وی در پایان تأکید کرد: نهج البلاغه، کتابی زنده و ناظر به زندگی است و اگر درست فهم و تبیین شود، می‌تواند پاسخ گوی بسیاری از پرسش‌های انسان امروز باشد؛ «نهج انسان» تلاشی در همین مسیر است.